Συναδέλφισσες και συνάδελφοι,
Το Διοικητικό Συμβούλιο του Σωματείου μας επικοινωνεί σήμερα μαζί σας για ένα πολύ σοβαρό ζήτημα, που για πολλές και πολλούς αποτελεί ίσως και το μεγαλύτερο πρόβλημα της καθημερινότητάς τους.
Το Σωματείο έχει γίνει αποδέκτης καταγγελιών και μαρτυριών που αφορούν περιστατικά ή χρόνιες καταστάσεις εκφοβισμού, λεκτικής βίας, σεξουαλικής και εργασιακής παρενόχλησης, αλλά και άλλων μορφών διάκρισης.
Καθώς τα στοιχεία που έχουν περιέλθει σε γνώση μας είναι ιδιαιτέρως ανησυχητικά, τόσο ως προς το περιεχόμενο, όσο και για τους χειρισμούς της εταιρείας, αποφασίσαμε να ανοίξουμε ευθέως τη συζήτηση για όσα συμβαίνουν στην «εργασιακή καθημερινότητα» στη ΒΕΤΑ και να πούμε τα πράγματα με το όνομά τους, μιας και μιλάμε πια και για περιπτώσεις που άπτονται του ποινικού δικαίου.
Αν και οι καταγγελίες που έχουν έρθει σ’ εμάς είναι ξεκάθαρα περιστατικά εκφοβισμού και παρενόχλησης, πρέπει να έχουμε υπόψιν μας πως άλλες φορές οι καταστάσεις μπορεί να μην περιλαμβάνουν ακραίες εντάσεις, φωνές, βρισιές, ανεπιθύμητα βλέμματα, αγγίγματα ή χειροδικίες, παρά είναι πιο ύπουλες και «βουβές». Η εργασιακή βία έχει πολλά πρόσωπα, και τα «σιωπηλά» περιστατικά είναι εξίσου επικίνδυνα, και απαγορευμένα από τον νόμο, όμως είναι πολύ πιο πιθανό να κανονικοποιηθούν ως μέρος της ρουτίνας μας. Ας σκεφτούμε πόσες φορές στη δουλειά μας έχουμε υποστεί ή έχουμε γίνει μάρτυρες συστηματικής, μειωτικής κριτικής, ύπουλης υποτίμησης, σεξιστικών ή ομοφοβικών σχολίων, προσβολής της προσωπικότητάς μας, που φυσικά κάθε υγιής νους γνωρίζει πως σε καμία βελτίωση του έργου και της αποδοτικότητάς μας δεν στοχεύουν -όσο κι αν πολλές φορές κρύβονται πίσω από τέτοιον μανδύα-, παρά μόνο στο να μας κάνουν να νιώθουμε διαρκώς μειονεκτικά, ανεπαρκείς και αναλώσιμοι.
Κάθε μία ή ένας από ‘μας που ξεκινάει τη δουλειά κάθε μέρα με σφιγμένο στομάχι είναι κι ένα θύμα αυτής της εργασιακής βίας και εξουθένωσης. Δεν θα ανεχτούμε άλλο να κουβαλάμε στα σπίτια μας νοσηρές καταστάσεις και φόβους, με όλες τις σοβαρές συνέπειες στην ψυχική και σωματική μας υγεία.
Στάση της εταιρείας: Ανοχή και συγκάλυψη
Ορισμένες από τις περιπτώσεις των καταγγελιών γνωρίζουμε πως έχουν υποβληθεί και στη Διοίκηση. Το πιο ανησυχητικό όλων είναι η «αντιμετώπιση» αυτών των φαινομένων από την εταιρεία, η οποία έχει νομική ευθύνη την προστασία όλων μας ως εργαζομένων στο χώρο εργασίας, στα επαγγελματικά μας ταξίδια, αλλά και τις εξωτερικές εκδηλώσεις που διοργανώνει. Παρά την υποχρέωσή της να προστατεύει τα θύματα, να εξαλείφει κάθε μορφή βίας, αλλά φυσικά να δρα και προληπτικά, φαίνεται πως επιλέγει ένα κοινό μοτίβο κωλυσιεργίας, υποβάθμισης των γεγονότων, ασυλίας στους θύτες, και τελικά συγκάλυψης των υποθέσεων, αντί την άμεση αντιμετώπιση και την παραδειγματική απομάκρυνση όσων νομίζουν πως ασκούν διοίκηση, μέσω του φόβου.
Το μοτίβο συγκάλυψης αυτό εκδηλώνεται με τη μη διεξαγωγή έρευνας ή με έρευνες προσχηματικές, πολύμηνες, με έλλειψη ανεξαρτησίας, ενημέρωσης, χρονοδιαγράμματος και ουσιαστικά ερευνητικής διάθεσης. Σε πολλές περιπτώσεις μαρτυρίες υποβαθμίζονται ή αποσιωπούνται εντελώς, ενώ δεν λαμβάνονται καν στοιχειώδη μέτρα προστασίας για τα θύματα, όπως η προσωρινή απομάκρυνση των καταγγελλόμενων από θέσεις ιεραρχικής και οικονομικής εξάρτησης μαζί τους, τουλάχιστον κατά τη διεξαγωγή της έρευνας. Παράλληλα, ασκείται άμεση ή έμμεση πίεση για σιωπή, με προτροπές «να μη δοθεί συνέχεια», «να μη συζητάμε παραέξω», «να μείνει μεταξύ μας το θέμα», «να μην δημιουργούνται πηγαδάκια», καλλιεργώντας ένα κλίμα φόβου και αυτο-απομόνωσης. Με πρακτικές ψυχολογικής χειραγώγησης (gaslighting), όπως υποβάθμιση ή απαξίωση μαρτυριών ως «υπερβολικών», ή «παρερμηνευμένων» παρατηρείται η αντιστροφή της ευθύνης, με το βάρος να μεταφέρεται στο θύμα, το οποίο τελικά τιμωρείται αντί του υπαιτίου. Στην πράξη, τα θύματα είτε εξαναγκάζονται να συνεχίσουν να συνυπάρχουν με τους θύτες σε ένα εχθρικό κι επικίνδυνο περιβάλλον, λαμβάνοντας αρνητικές αξιολογήσεις μετά την υποβολή καταγγελίας, είτε οδηγούνται ακόμα και σε παραίτηση, χάνοντας τη δουλειά τους. Την ίδια στιγμή, οι υπαίτιοι μπορεί να παραμένουν αλώβητοι, συχνά μάλιστα διατηρώντας την ίδια θέση εξουσιαστικής ανισορροπίας απέναντι στα θύματά τους. Το αποτέλεσμα είναι γνώριμο δυστυχώς σε όσες και όσους έχουν βρεθεί σε αντίστοιχη θέση, και είναι η δημιουργία εχθρικού κλίματος στον χώρο εργασίας, με την επιβράβευση και ανατροφοδότηση αυτών των συμπεριφορών.
Σε όλα αυτά, βέβαια, έρχεται να προστεθεί και το αφήγημα του «high performance culture» που συστηματικά προωθεί η εταιρεία, με την καλλιέργεια ακραίου ανταγωνισμού και εντατικοποίησης, και προμετωπίδα του την «αξιολόγηση». Στην πράξη, το μοντέλο αυτό είναι απολύτως ασυμβίβαστο με την ψυχική και σωματική υγεία των εργαζομένων. Η εντατικοποίηση βαφτίζεται «πρόκληση» και η εξουθένωση (burn-out) αντιμετωπίζεται ως «αδυναμία προσαρμογής». Ο εργαζόμενος, που στο πλαίσιο αυτό δέχεται τον κάθε είδους εκφοβισμό, οδηγείται όχι στο να τον καταγγείλει, αλλά στο να τον υποστεί, θεωρώντας τον εαυτό του λίγο πολύ ένοχο για την «αδυναμία» του. Ο πραγματικός στόχος του αφηγήματος είναι να σπάσει η συλλογικότητα, να περάσουμε σε καταστάσεις κανιβαλισμού, και να μετατραπούμε σε αδύναμες ανταγωνιστικές μονάδες υπό τον φόβο της εργασιακής απομόνωσης. Αυτή η καθημερινή ψυχολογική φθορά είναι βία και πρέπει να σταματήσει εδώ και τώρα.
Μέσα σε αυτό το ασφυκτικό πλαίσιο, η στάση της εταιρείας να μας μιλάει για «Great Place To Work», «zero tolerance», και να μας καλεί σε ξεπλυματικά σεμινάρια για το mobbing, τη σεξουαλική παρενόχληση, τον ρατσισμό, τις διακρίσεις λόγω φύλου και άλλες, φαντάζει τουλάχιστον υποκριτική. Οι χειρισμοί της εταιρείας σε παλαιότερες ή πρόσφατες καταγγελίες δείχνουν ότι στόχος δεν είναι η προστασία του θύματος, αλλά η δημιουργία ενός νομικού άλλοθι, την ίδια ώρα που στην πράξη προστατεύονται κι επιβραβεύονται με ενίσχυση της διοικητικής τους ισχύος ή προαγωγή οι θύτες και όσοι είναι στη φούσκα ασυλίας, αφήνοντας τους εργαζόμενους «δεύτερης κατηγορίας» εκτεθειμένους και αβοήθητους.
Η απάντησή μας: Ομάδα-Παρατηρητήριο και Συλλογική Δράση
Απέναντι σε αυτή την συστηματική συγκάλυψη, η δική μας απάντηση είναι η οργάνωση, η γνώση των δικαιωμάτων μας και η συλλογική διεκδίκηση. Είναι ξεκάθαρο πως οι καταστάσεις αυτές δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά με ατομικές μόνο ενέργειες προς την εταιρεία, καθώς οι περισσότεροι συνάδελφοι που επέλεξαν τον ατομικό δρόμο έπεσαν σε τοίχο. Είναι κομβικό να γνωρίζει το κάθε θύμα πως δεν είναι μοναδική περίπτωση και πως δεν είναι μόνο, είμαστε αλληλέγγυοι όλοι, μαζί. Ήρθε, λοιπόν, η ώρα να υλοποιήσουμε την υπόσχεσή μας και να δώσουμε φωνή σε κάθε μία και κάθε έναν από ‘σας, ώστε να αποτυπωθεί το πώς πραγματικά βιώνετε την εργασιακή σας εμπειρία. Προχωράμε στη δημιουργία της Ομάδας-Παρατηρητηρίου για την καταγραφή και την ανάδειξη κακοποιητικών, παραβιαστικών, και άλλων απαράδεκτων και έκνομων συμπεριφορών, όπως εργασιακού εκφοβισμού ή παρενόχλησης και λοιπών διακρίσεων. Παράλληλα, επιδιώκουμε και τον εντοπισμό της έκτασης της εντατικοποίησης, των μισθολογικών ανισοτήτων και της απλήρωτης εργασίας.
Η συλλογική καταγραφή είναι το πρώτο και απαραίτητο βήμα για να διεκδικήσουμε αξιοπρεπείς συνθήκες εργασίας.
Η αρχική δράση θα είναι η συλλογή στοιχείων και ιδεών για τη δημιουργία και τη διεξαγωγή μιας ουσιαστικής, ανώνυμης έρευνας για τα παραπάνω ζητήματα, ώστε να αποτυπωθεί κατά το δυνατόν η σημερινή κατάσταση και να εξαχθούν συμπεράσματα, τα οποία θα αποτελέσουν βάση για περαιτέρω παρεμβάσεις και διεκδικήσεις. Έχουμε ήδη ετοιμάσει το αρχικό υλικό για το ανώνυμο ερωτηματολόγιο που θα απευθύνεται σε όλους τους εργαζόμενους, το οποίο η ομάδα καλείται να εμπλουτίσει και να διαμορφώσει από κοινού.
Η ομάδα θα φροντίσει, επιπλέον, για τη δημιουργία ενημερωτικού υλικού σχετικού με τα εργασιακά δικαιώματα, αλλά και τις νομικές υποχρεώσεις εργαζομένων και εταιρείας, σε συνεργασία με τον δικηγόρο του Σωματείου. Θα ακολουθήσουν και άλλες σχετικές δράσεις.
Ένα πιο αληθινό exit interview
Παράλληλα, απευθύνουμε ανοιχτό κάλεσμα και σε όσες/ους αποχωρούν -οικειοθελώς ή όχι- από την εταιρεία, λαμβάνοντας υπόψιν ότι είναι πια σημαντικός ο αριθμός αυτός. Σας ενημερώνουμε ότι υπάρχει η δυνατότητα και σας καλούμε κι ενθαρρύνουμε να επικοινωνείτε με το ΔΣ, για να καταγραφούν οι πραγματικοί λόγοι της αποχώρησής σας, αλλά και η συνολική εργασιακή σας εμπειρία στη BETA. Η μαρτυρία σας είναι πολύτιμη για να αποκαλυφθεί το μέγεθος του προβλήματος.
Δέσμευση για ανωνυμία και κάλεσμα
Γνωρίζουμε ότι τα ζητήματα που θίγονται είναι ιδιαίτερα ευαίσθητα και ο φόβος υπαρκτός. Γι’ αυτό το ΔΣ δεσμεύεται ρητά ότι θα διασφαλίσει την απόλυτη και απαρέγκλιτη ανωνυμία όσων συναδέλφων συνεισφέρουν με στοιχεία, σε κάθε στάδιο των διαδικασιών, καθώς και συνολικά (εφόσον το επιθυμούν).
Καλούμε, λοιπόν, όλες και όλους όσους θέλουν να συμβάλουν ενεργά σ’ αυτήν την προσπάθεια να επικοινωνήσουν, είτε με κάποιο μέλος του ΔΣ, ή στο swmateiobeta@gmail.com, για τη δήλωση ενδιαφέροντος για συμμετοχή τους στην εν λόγω ομάδα εργασίας ή για σχετικές ερωτήσεις μέχρι τη Δευτέρα 09/02. Οι εργασίες της ομάδας ξεκινούν άμεσα.
Υπενθυμίζουμε πως πάντα υπάρχει η δυνατότητα να υποβάλετε επώνυμα ή πλήρως ανώνυμα την καταγγελία σας ή σχετικά στοιχεία στο e-mail του Σωματείου ή απευθείας σε οποιοδήποτε μέλος του ΔΣ. Μέσα στις επόμενες ημέρες θα είναι πλήρως λειτουργική και η Γραμμή Βοήθειας της ιστοσελίδας μας.
Ας σπάσουμε τη σιωπή και τον φόβο. Ας ανοίξουμε συλλογικά
τον δρόμο για ένα εργασιακό μέλλον δίκαιο, ασφαλές και αξιοπρεπές.
ΕΙΜΑΣΤΕ ΟΛΟΙ ΚΑΙ ΟΛΕΣ ΜΑΖΙ.
Το ΔΣ